گزارش برگزاری نخستین نشست خبرگانی فاز سوم پروژه «مطالعه پژوهشی زنجیره آهن و فولاد»
در ادامه اجرای فاز نهایی پروژهی «مطالعه پژوهشی زنجیره آهن و فولاد با رویکرد آسیبشناسی داخل، تحلیل بازارها و توسعه زنجیره»، نخستین نشست خبرگانی با عنوان روندهای کلیدی و چالشهای پیشروی صنعت فولاد کشور، روز دوشنبه، اول اردیبهشتماه ۱۴۰۴، از ساعت ۱۴ تا ۱۷ در سالن کنفرانس پژوهشکده سیاستگذاری دانشگاه صنعتی شریف در اندیشکده معدن و صنایع معدنی دانشگاه شریف برگزار شد.
در این نشست تخصصی، جمعی از خبرگان صنعت، مدیران بنگاههای بزرگ معدنی و فولادی، کارشناسان، اساتید دانشگاه با هدف تحلیل و اولویتبندی ریسکهای پیشروی صنعت فولاد ایران از منظر اهمیت و میزان اثرگذاری، به گفتوگو پرداختند.
در ابتدای نشست، گزارشی تحلیلی با چارچوب PESTEL (عوامل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فناورانه، زیستمحیطی و قانونی) که پیشتر برای حاضران ارسال شده بود، ارائه شد. این گزارش زمینهساز گفتوگویی ساختاریافته درباره چشماندازها و ریسکهای اصلی صنعت فولاد کشور شد.
در بخش سیاسی و قانونی، حضار به مسائلی نظیر تحریمهای اقتصادی، پیچیدگی و ناپایداری مقررات، تداخل نهادی و ضعف در انسجام سیاستگذاری اشاره کردند. بررسیها نشان داد که قوانین متغیر، تعدد نهادهای مقرراتگذار و تصمیمگیریهای ناهماهنگ در سطوح مختلف دولت، باعث تضعیف فضای سرمایهگذاری و افزایش هزینههای عملیاتی شدهاند.
در محور اقتصادی، مسائلی مانند ناترازی انرژی، نرخ بالای بهره، نوسانات شدید ارزی، و مداخلات دولتی در قیمتگذاری فولاد از مهمترین موانع توسعه پایدار عنوان شد. نمایندگان بخش خصوصی خواستار بازنگری فوری در سیاستهای قیمتگذاری دستوری شدند که به کاهش انگیزه تولید و صادرات انجامیده است. همچنین، موضوعات تأمین مالی پایدار، افت جذابیت پروژههای صنعتی نسبت به بازارهای موازی (مانند طلا و ارز)، و کاهش دسترسی به منابع ارزی برای واردات ماشینآلات نیز مطرح شد.
در محور زیستمحیطی و اجتماعی، کمبود منابع آب، آلودگیهای زیستمحیطی، فرونشست زمین در مناطق معدنی، و عدم رضایت جوامع محلی بهعنوان عوامل پرریسک شناخته شدند. برخی از کارشناسان، عدم وجود چارچوب مشخص برای مسئولیت اجتماعی شرکتی (CSR) و عدم تخصیص مناسب منابع حاصل از حقوق دولتی به مناطق محل فعالیت را از دلایل اصلی شکلگیری معارضان محلی دانستند.
در بخش فناوری، چالشهایی نظیر فرسودگی ماشینآلات معدنی، رکود نوآوری، ضعف در بهرهگیری از فناوریهای نوین مانند هوش مصنوعی، و نبود زیرساخت دیجیتال مناسب برای دادهبرداری در کل زنجیره تولید مورد بحث قرار گرفت. شرکتکنندگان تأکید کردند که اتوماسیون، دیجیتالسازی و تقویت امنیت سایبری باید بهعنوان راهبردهای کلیدی در دستور کار شرکتهای فولادی و دولت قرار گیرد.
همچنین، تحولات بازارهای جهانی از جمله کاهش رشد تقاضای چین، افزایش سهم هند در بازار جهانی فولاد، و سرمایهگذاریهای عظیم کشورهای عربی حوزه خلیجفارس برای تولید فولاد سبز، بهعنوان روندهایی تأثیرگذار بر مزیت نسبی ایران در صادرات فولاد مطرح شد. شرکتکنندگان هشدار دادند که تداوم چالشهای داخلی، موقعیت رقابتی ایران در بازارهای آسیایی و آفریقایی را به خطر خواهد انداخت.
در پایان، مقرر شد مجموعه مباحث و پیشنهادات ارائهشده در این نشست به عنوان ورودی اصلی برای تدوین گزارش نهایی پروژه و طراحی نقشه راه توسعه صنعت فولاد ایران مورد استفاده قرار گیرد. اندیشکده معدن و صنایع معدنی ضمن قدردانی از مشارکت فعال خبرگان، اعلام کرد که نشستهای تخصصی بعدی نیز بهزودی برگزار خواهد شد و نتایج آنها بهصورت مکتوب در اختیار ذینفعان و سیاستگذاران قرار خواهد گرفت.
گزارش برگزاری دومین نشست خبرگانی فاز سوم پروژه «مطالعه پژوهشی زنجیره آهن و فولاد»
در ادامه مسیر پروژهی «مطالعه پژوهشی زنجیره آهن و فولاد با رویکرد آسیبشناسی داخل، تحلیل بازارها و توسعه زنجیره»، سومین و آخرین نشست خبرگانی با تمرکز بر تکمیل تحلیل عوامل کلیدی اثرگذار بر آینده صنعت فولاد ایران، روز شنبه ۲۲ اردیبهشتماه ۱۴۰۴ از ساعت ۱۵ تا ۱۸ در سالن کنفرانس پژوهشکده سیاستگذاری دانشگاه صنعتی شریف، با حضور جمعی از خبرگان، فعالان و تحلیلگران برجسته این حوزه برگزار شد.
در آغاز جلسه، تیم پژوهشی پروژه با ارائه گزارشی تحلیلی، مروری بر عوامل کلیدی شناساییشده در جلسات پیشین داشت و چارچوب اولیه تحلیلها را در اختیار حاضران قرار داد. در ادامه، هر یک از عوامل کلیدی از منظر روندهای آتی، فرصتها و تهدیدهای محتمل برای صنعت فولاد مورد بررسی جمعی قرار گرفت و شرکتکنندگان با طرح دیدگاههای تخصصی خود به تضارب آرا پرداختند.
از جمله موضوعات پرچالش در این نشست، ناترازی در تامین انرژی و سیاستگذاریهای دستوری در زنجیره فولاد بود که توجه بسیاری از خبرگان را به خود جلب کرد. ناترازی انرژی بهویژه در حوزه برق و گاز، بهعنوان عاملی تعیینکننده در پایداری تولید و جذب سرمایهگذاری در صنعت فولاد، مورد انتقاد قرار گرفت. همچنین، شرکتکنندگان با اشاره به آثار منفی قیمتگذاری دستوری در کل زنجیره فولاد از سنگآهن تا محصولات نهایی، خواستار اصلاح فوری در این رویکرد و حرکت به سمت مکانیسمهای بازارمحور شدند.
در این نشست، علاوه بر ارائه تحلیلهای تخصصی توسط تیم مجری، شرکتکنندگان نیز با بیان تجربیات میدانی و بررسی وضعیت بنگاهها، پیامدهای مختلف این عوامل را در حوزههایی چون تولید، صادرات، رقابتپذیری و توسعه فناوری مورد بحث قرار دادند. گفتوگوهای انجامشده به شفافتر شدن ابعاد مختلف ریسکهای شناساییشده و همچنین اختلافنظرها و اجماعهای موجود در خصوص راهکارهای ممکن منجر شد.
شرکتکنندگان حاضر در نشست دوم عبارت بودند از:
آقای بهادر احرامیان، مدیرعامل فولاد یزد و عضو هیات رئیسه انجمن فولاد ایران
آقای حسین ملاحسینآقا، مدیر اسبق شرکت توسعه آهن و فولاد گلگهر و عضو هیئتمدیره گلگهر
آقای کرمی شاهرخی، رئیس هیئتمدیره شرکت فنی مهندسی مبینا
آقای وحید خلیلی، معاون توسعه شرکت صنعتی معدنی گهرزمین
آقای امیر علیقلی زاده، مدیرکل سابق صنایع معدنی وزارت صمت
آقای جاودان محسنی، تحلیلگر استراتژیک معدنی
آقای محمدرضا بهرهمند، کارشناس ارشد تنظیم بازار صنایع معدنی
آقای محسن فتحالهی، دبیر نشست و مشاور طرح و برنامه معاونت معدنی وزارت صمت
به همراه جمعی دیگر از مدیران، کارشناسان و دانشگاهیان حوزه معدن و فولاد کشور.
در پایان جلسه، با توجه به پیشرفت مباحث و تکمیل چارچوب تحلیلی، مقرر شد نشست سوم و پایانی پروژه در آیندهای نزدیک برگزار شود تا جمعبندی نهایی عوامل کلیدی و تدوین پیشنهادهای سیاستی در آن صورت گیرد. اندیشکده معدن و صنایع معدنی ضمن قدردانی از مشارکت فعال خبرگان، اعلام کرد که نتایج نهایی نشستها در قالب گزارش تفصیلی در اختیار سیاستگذاران و ذینفعان قرار خواهد گرفت.
شرح رویداد
در ابتدای جلسه، گروه پژوهشی پروژه متشکل از مهندس پویا ایزدخواه، سرکار خانم پرنیان سادات حسینی و مهندس شایان جعفری، ارائهای جامع از ترندها و روندهای آینده عوامل کلیدی داخلی و خارجی صنعت فولاد ارائه دادند. این تحلیلها مبتنی بر آخرین دادهها و آمارهای رسمی داخلی و بینالمللی تهیه شده بود و چارچوب دقیقتری برای ارزیابی اثرات این عوامل بر صنعت فولاد فراهم میکرد.
در این نشست، تمرکز بحث بر بررسی و تحلیل بخش دوم از عوامل کلیدی باقیمانده از جلسه پیشین بود. این عوامل شامل متغیرهای داخلی همچون نوسانات نرخ ارزو نرخ بهره، عدم تقارن در زنجیره ارزش و مجوزهای مازاد تولید و همچنین عوامل خارجی نظیر مقررات انتشار کربن، نوسانات قیمت جهانی فولاد و تغییرات در عرضه و تقاضای جهانی بود.
شرکتکنندگان با مشارکت فعال و تضارب آرا، ابعاد اثرگذاری این عوامل را بر صنعت فولاد جهانی و متعاقباً بر صنعت فولاد ایران مورد بحث و بررسی قرار دادند. در این تبادلنظرها، نقش نوسانات کلان اقتصادی در کاهش پیشبینیپذیری تولید و سرمایهگذاری، تبعات عدم توازن در مجوزدهی به واحدهای مختلف زنجیره فولاد، و ضرورت همراستاسازی سیاستهای داخلی با تحولات جهانی در حوزه محیطزیست و بازار فولاد، بهعنوان محورهای چالشی اصلی مطرح شد.
همچنین، شرکتکنندگان به لزوم بازنگری در سیاستهای توسعهای زنجیره فولاد، همافزایی بین نهادهای تنظیمگر و صنعتی، و تقویت نگاه رقابتپذیر در تعامل با بازارهای جهانی تأکید کردند. بخشی از گفتگوها نیز به بررسی تجربیات کشورهای دیگر در مواجهه با چالشهای مشابه و امکان بهرهگیری از الگوهای موفق اختصاص یافت.
در پایان نشست، مقرر شد گزارش نهایی پروژه با لحاظ نظرات، دیدگاهها و پیشنهادهای مطرحشده توسط خبرگان حاضر، تکمیل شده و در اختیار شرکت صنعتی معدنی گهر زمین و سایر ذینفعان حوزه سیاستگذاری و صنعت فولاد قرار گیرد.
اندیشکده معدن و صنایع معدنی ضمن تقدیر از مشارکت فعال و دلسوزانه تمامی حاضران، امیدوار است که نتایج این فرایند مشارکتی، مسیر سیاستگذاری مؤثرتر و تصمیمسازی آگاهانهتر در زنجیره راهبردی فولاد کشور را هموار سازد.